In deze oratie wordt een schets gegeven van ontwikkelingen in het vak van ambtenaar en dat van politicus, en in hun onderlinge verhouding. Daarin is de afgelopen 25 jaar veel veranderd. Een belangrijke factor was daarbij dat de overheid werd geconfronteerd met steeds complexere, vaak grensoverschrijdende vraagstukken waarvoor geheel nieuwe vaardigheden vereist waren. Maar de verhoudingen werden ook beïnvloed door de politieke wens om de macht van de ambtenaren terug te dringen en meer accent te leggen op het politieke primaat.
Dit leidt tot spanningen in die verhoudingen, iets wat zich overigens ook voordoet in het buitenland. Het lijkt of de politiek onder invloed van de media steeds politieker wordt en de ambtenaar steeds ambtelijker, waarbij het bestuur vervolgens de dupe is. Omdat goede verhoudingen van groot belang zijn voor een goed functionerende overheid, moet er worden geïnvesteerd in vernieuwing van de professies van ambtenaar en politicus en in hun onderlinge verhouding. Ook zou moeten worden bestudeerd of, door betere verhoudingen, de arbeidsproductiviteit en het prestatievermogen van de overheid kunnen worden verbeterd en verkokering kan worden tegengegaan.
Nog enkele stellingen: de ambtenarenstatus moet worden vervangen door een gewone arbeidsovereenkomst, en er moet meer ruimte komen voor openbaar optreden van ambtenaren. Ook moet worden onderzocht wat de voor- en nadelen zijn van meer politiek benoemde functionarissen, zoals die bestaan in bijvoorbeeld Zweden. Een dergelijke praktijk kan namelijk het dreigende gat tussen politiek en ambtenarij opvullen én een bijdrage zijn aan de ontwikkeling van politieke loopbanen.
Roel Bekker is sinds dit jaar vaste columnist van Management en Consulting.
