• Mediawerf
  • Management & Consulting
  • Goed Bestuur & Toezicht
  • HMR
  • Knowly
Home / Blogs / Cees van der Zwan / Teams: Wij of ik, wat als het niet (meer) werkt
Blog

Teams: Wij of ik, wat als het niet (meer) werkt

Teams: Wij of ik, wat als het niet (meer) werkt

13 november 2020 - Ik geloof dat teamleden zelf de sleutel in handen hebben bij teamontwikkeling. In de praktijk gebruik ik het concept van collectieve energie, TeamEnergie, om teams te laten zien wat er gebeurt. TeamEnergie is onderdeel van de sociale infrastructuur van een team. Net als groepsdynamiek, patronen in communicatie, gedeelde opvattingen, onderlinge verhoudingen, et cetera. Die sociale infrastructuur bouwen teamleden zelf op; er is vervolgens permanent 'onderhoud'. Deze infrastructuur is 'eigendom' van het team. Ook als we, zoals nu veelal genoodzaakt, virtueel samenwerken. Het team als collectief en de teamleden individueel zijn het die deze infrastructuur kunnen beïnvloeden en veranderen. Eigendom en eigenaarschap komen hier samen.

Door Cees van der Zwan

Teams als open systemen

Juist omdat we zoveel van het huidige werk in teams doen, zijn we met z'n allen (onderzoekers, trainers, adviseurs en vooral leidinggevenden en teamleden) op zoek naar een antwoord op de vraag "Hoe krijgen we teams succesvol en in goede conditie?" We weten allemaal dat teams in de tijd veranderen. Soms door toedoen van externe impulsen, soms ook omdat interne omstandigheden dit nodig maken. Soms zijn er begeleiders, adviseurs, coaches, enzovoort betrokken bij de ontwikkeling van teams, soms pakken teamleden en teamleiders dit zelf op.

In de loop der tijd leren teamleden elkaar steeds beter kennen; de samenwerking verandert; patronen, gewoonten en routines evolueren. Teamleden komen en gaan, de omgeving verandert en daarmee verandert ook de dynamiek binnen en tussen teams. Kortom teams zijn open systemen die voortdurend in 'beweging' zijn. Soms bewegen teams de goede kant op; ze gaan dan in de richting van een hecht, fijn en presterend team. Maar lang niet alle teams krijgen dit voor elkaar. Teams bewegen, soms onbewust en altijd ongewenst, ook in de richting van meer stress, meer IK en minder WIJ, grimmigheid, toenemende spanning, onduidelijkheid en onzekerheid en juist een lager niveau van presteren.

Energie om de ontwikkeling van teams zichtbaar te maken

Uit wetenschappelijk onderzoek (Van der Zwan, 2017) blijkt dat er een patroon zit in de ontwikkeling van teams. We kunnen dat patroon herkennen als we door de bril van energie naar teams kijken. Energie is een hulpbron voor teams die zij enerzijds inzetten om prestaties te leveren én anderzijds ervaren en dan juist bepaalde gevoelens oproept (bijv. trots of enthousiasme of juist boosheid en teleurstelling).

Hoe vaak zeggen we niet tegen elkaar "ja, hier krijg ik energie van, of dit kost me heel veel energie"?  Als we die 'energiebril' opzetten dan zien we dat energie in de tijd verandert. En dat energie niet op zichzelf staat. Energie hangt samen met bijvoorbeeld de wijze van samenwerken in een team, de gemeenschappelijke mindset bij de teamleden en de context van een team.

Als we op deze wijze naar energie kijken zou je kunnen zeggen dat energie die we in teams aantreffen afhankelijk is van deze en meer factoren. Tegelijk hebben teams het ook te doen met de energie die is. Energie, zo weten we uit diverse onderzoeken, is een goede indicator voor het gedrag dat een team laat zien en voor het niveau van presteren van een team.

Teamontwikkeling ‘tegen de klok in’
Hoe ziet dat patroon van teamontwikkeling er uit? Uit het eerder aangehaalde onderzoek blijkt het volgende. Teams ontwikkelen zich in de tijd 'tegen de klok in'. De ontwikkeling is cyclisch. Er zijn, helaas, geen short cuts naar optimaal presterende teams.

De ontwikkeling in vogelvlucht. Teams als 'hot spot' of high performing; het zijn de teams waar een 'olympisch gevoel' heerst. Deze teams combineren passie en plezier met presteren. Er is een enorme drive om dingen voor elkaar te krijgen. In al die drive schuilt ook een gevaar; van 'teveel hooi op je vork' willen of moeten nemen. Het team kan in een gevarenzone terechtkomen. Het olympisch vuur dooft wat, de druk wordt opgevoerd: spanning en stress nemen toe.

Als dit proces niet tijdig wordt gestopt slaat het 'innerlijke vuur' om in brandgevaar. Binnen het team maakt het 'wij-denken' plaats voor het 'ik-doen'. Nu heerst hectiek, staan 'to-do-lijstjes' op '1'. Het team komt in een neerwaartse spiraal. Zeker, er wordt keihard gewerkt en er wordt gepresteerd. Maar de sfeer holt achteruit.

Als deze situatie aanhoudt, raakt de energie eruit. Teamleden kunnen het niet meer opbrengen, er komt berusting. Het vuur is gedoofd, de energie is bevroren. Teamleden houden de kaarten voor hun borst en de adem in. Verwaarlozing ligt op de loer. Omdat het hier zo vervelend is, er heerst kilte, willen teams het liefst zo snel mogelijk afscheid nemen van deze periode. Het is die drang die maakt dat enkele teamleden heel voorzichtig kleine initiatieven gaan ondernemen om te kijken of er ergens toch nog een 'waakvlammetje' brandt. Als initiatieven tot iets leiden, al zijn het maar kleine succesjes, kan er een proces op gang komen vergelijkbaar met een 'lopend vuurtje'. En daarmee komt het team in een opwaartse spiraal naar meer energie, de sfeer wordt prettiger en de prestaties nemen weer toe. Het comfort lonkt, hier is het prettig toeven voor de teamleden. Maken de teams nog een stap naar het olympisch vuur of blijven ze in hun comfortzone?

In de volgende blog gaan we dieper in op de 'versnellingsvalkuil'; de overgang van passie en vuur naar brandgevaar. Hoe komen teams daarin terecht en wat kunnen ze doen om dit te voorkomen?

 

Over Cees van der Zwan
Cees van der Zwan

Na uitgebreid wetenschappelijk onderzoek te hebben gedaan naar en gepromoveerd te zijn aan de Vrije Universiteit Amsterdam op het thema ‘samenwerken in teams en de rol en invloed van energie daarbij’ heeft Dr. Cees van der Zwan een gedachtegoed, een theorie, over teamontwikkeling uitgewerkt. Hij is gespecialiseerd in complexe organisatie-ontwikkelvraagstukken en zet zich in als adviseur, trainer en coach daar waar versterken van teams aan de orde is, dan wel daar waar door een tekort aan energie de prestaties onder druk staan. Het gedachtegoed van TeamEnergie is op dit moment bij circa 250 teams in bedrijfsleven en publieke sector toegepast.