Home / Blogs / Dick van Ginkel / 'Een lastig gesprek' ook voor consultants?
Blog

'Een lastig gesprek' ook voor consultants?

'Een lastig gesprek' ook voor consultants?

16 september 2013 - Femke Halsema roept in haar rapport 'Een lastig gesprek' op om te komen tot een hogere morele kwaliteit van het bestuurlijk handelen in de semi-publieke sector. Zij richt zich met nieuwe perspectieven voor de ordening, besturing en verantwoordelijkheidsverdeling tot politici, bestuurders en professionals. Maar welke les kunnen adviseurs trekken? Wat is voor hen 'Het Lastige Gesprek?'.

Door Dick van Ginkel

Op 11 september j.l. heeft de commissie “Maatschappelijk verantwoord bestuur en toezicht in de semipublieke sector” onder leiding van Femke Halsema haar advies uitgebracht getiteld “Een lastig gesprek” (zie www.rijksoverheid.nl)

Het is een stoer rapport. Met als opdracht om een gedragscode te schrijven heeft Halsema c.s. besloten haar taak ruim op te vatten en allereerst een analyse te maken van wat zij de weeffouten noemen in de huidige semipublieke sector: in de ordening, de verantwoordelijkheidsverdeling en de sturingsmechanismes.

De kans is groot dat het advies  snel in de prullenbak zal verdwijnen. Het is immers een oude adviesles dat als je een klant wilt adviseren, het erg handig is als die ook geadviseerd wil worden. En de eerste reactie van het kabinet bij het in ontvangst nemen van het rapport was dan ook al niet erg hoopvol.

In de analyses van Halsema klinkt namelijk sterk door dat het op orde krijgen van de semipublieke sector ook vergt dat de overheid de hand in eigen boezem steekt. Wat te denken van het eerste twee van de vier nieuwe leidende principes die zij voorstelt: 'De burger – patiënten, huurders, studenten, scholieren, maar ook burgers in het algemeen - is eigenaar van de semipublieke sector.' En 'De minister is systeemverantwoordelijk en draagt zorg voor de publieke belangen, de ordening en het functioneren van de semipublieke sector. De instellingen zijn verantwoordelijk voor de dienstverlening.'

Deze visie op een toekomstige semipublieke sector staat haaks op hoe de overheid zich tot op heden heeft opgesteld, en wellicht ook haaks op wat het DNA is van de overheid.

Lees Paul Frissen (bijvoorbeeld zijn laatste boek “De Fatale Staat”) en huiver bij de ongekende voorbeelden die hij presenteert over de staat die daarin demonstreert dat het semipublieke domein vooral en allereerst van de Staat is en slechts mondjesmaat, en dan nog altijd omgeven door controle en regels, (tijdelijk) aan burgers kan worden uitgeleend, laat staan overgedragen.

Ik ben benieuwd hoe onze adviessector denkt over de analyses en aanbevelingen van Halsema. Welke rol hebben consultants in de afgelopen periode gehad bij het ontstaan van de huidige ordening en functioneren?

Halsema stelt dat 'om de morele kwaliteit van bestuurlijk handelen te verbeteren naar de structuur van de sector gekeken moet worden, omdat de kenmerken van ordening, sturing en verantwoordelijkheidsverdeling het gevaar vergroten van immoreel en bestuurlijk onbehoorlijk gedrag, en die sector daarmee kwetsbaar maken voor incidenten.' In het rapport wordt (begrijpelijk?) met geen woord gerept over de adviessector. Halsema richt zich op bestuurders, professionals en politiek. Maar welke les kan door onze sector getrokken worden? Hebben wij, bedoeld of onbedoeld, door onze activiteiten bijgedragen aan het ontstaan van de huidige problemen in de semipublieke sector? Wat is onze de opgave om de morele kwaliteit van handelen in de semipublieke sector te vergroten? Wat is het 'lastige gesprek’ dat wij over onze rol moeten voeren? Hoe maken wij ‘het verschil?’

Ik denk dat een beetje zelfonderzoek  geen kwaad kan om onze eigen immuniteit voor perverse prikkels te vergroten. De verleiding bijvoorbeeld van een (vervolg)-opdracht, accepteren van slecht gedefinieerd opdrachtgeverschap, politiek keuzes voor bekende korte termijn oplossingen in plaats van innovaties. En dat alles tegen waarschijnlijk lagere tarieven. Want ‘marktconform’ zal in de semipublieke sector een stuk lager kunnen worden. Naarmate de topinkomens dalen (en dat doen ze door de WNT en aanvullend overheidsbeleid) zal de ‘invisible hand’ daar wel voor zorgen.

Ik ben benieuwd naar reacties en ideeën.

Dick van Ginkel

Over Dick van Ginkel
Dick van Ginkel

Dick van Ginkel is partner bij Consort en sinds 1979 werkzaam als organisatieadviseur. Hij is met name actief voor maatschappelijke organisaties en (semi) overheidinstellingen. Mede vanuit zijn ervaring als commissaris coacht hij bestuurders en toezichthouders in de boardroom. Bestuurlijk is hij actief als voorzitter van de raad van toezicht van Kombinatie Zeist, voorzitter van de RvT Stichting Thuiszorg Midden Gelderland (Stmg), vicevoorzitter van de RvT van Spectrum Gelderland, en voorzitter van de redactie van Management & Consulting.

ginkel@consortgroep.nl