Home / Blogs / Erik Koopman / De street-level bureaucrat aan het roer
Blog

De street-level bureaucrat aan het roer

De street-level bureaucrat aan het roer

23 februari 2017 - De uitvoerende professional, of street-level bureaucrat, zoals Michael Lipsky hem ruim 35 jaar geleden voor het eerst noemde, heeft een onmisbare rol in het openbaar bestuur. Beleid dat wordt bedacht achter een bureau of in de politieke arena krijgt pas vorm en waarde als de street-level bureaucrat ermee aan de slag gaat.

Door Erik Koopman

Desondanks staat in het organisatiestructurele ‘harkje’ de uitvoering steevast onderaan en wordt het werk van de uitvoerende professional aan banden gelegd door beleidsmakers, controllers, managementteamleden enzovoort.

Het is een klassiek spanningsveld: leraren, politieagenten, huisbazen of welzijnswerkers hebben de vrijheid nodig om hun werk te kunnen doen, maar de manager wil de controle houden. De oplossingen voor veel problemen zijn in de basis simpel, maar worden vanwege allerlei risicomijdende regels, procedures en richtlijnen complex gemaakt. In de ietwat kafkaëske organisatie die vaak ontstaat, wordt de street-level bureaucrat gedwongen tot uniformiteit en moet hij strategieën en routines ontwikkelen om met de regels om te gaan. Dit leidt tot perverse effecten: de focus ligt op het dienen van het belang van de organisatie en niet op het belang van de burger. Ondanks de tijd die verstreken is sinds Lipsky, zijn deze principes nog steeds erg actueel.

Risicoregelreflex
Het werk in de dienstverlenende sector is bijna altijd te complex om tot op het uitvoeringsniveau te vatten in generieke regels. In feite is het werk in deze gebieden één groot experiment, opgebouwd uit ontelbaar veel kleine experimentjes. Deze experimentjes mogen vanuit het hele stelsel bezien klein zijn, maar ze kunnen op individueel niveau een groot verschil maken. Bovendien bepalen ze samen de effectiviteit van het beleid en vormen ze het beeld dat de burger heeft van het beleid. Desondanks belemmeren veel managers de experimenten met risicomijdende en uniformerende regels en procedures. De risicoregelreflex is volop aan de orde.

Facilitators gewenst
De toename in dienstverlenend werk van de laatste decennia heeft maar beperkt geleid tot een toename van het aantal mensen met uitvoerende taken. Het aantal ondersteunende functies is daarentegen in verhouding enorm toegenomen, maar biedt vaak niet wat de uitvoering nodig heeft. Dat maakt het werk ingewikkelder dan nodig. Velen zullen Buurtzorg kennen als voorbeeld van hoe het anders kan. Maar ook een aantal gemeenten is al druk bezig om stappen in de goede richting te zetten. Vijf hiervan hebben zich verenigd in ‘De inclusieve stad’, waarin verregaande experimenten worden aangegaan in het sociaal domein om kwetsbare burgers beter te kunnen helpen. Er wordt gekeken welke regels goede oplossingen in de weg zitten en hoe uitvoerende professionals beter in staat gesteld kunnen worden om met deze goede oplossingen te komen. De gemeente heeft dus bij uitstek een faciliterende rol. Het is een mooi initiatief en het is zaak dat ook de overige 383 gemeenten kunnen profiteren van de uitkomsten.

De klassieke manager wordt steeds minder noodzakelijk en wenselijk. In plaats daarvan is een facilitator nodig: iemand die initiatieven en experimenten stimuleert en ondersteunt, in plaats van ze van bovenaf in te perken. Iemand die ruimte biedt aan street-level bureaucrats om hun vak uit te oefenen. Aangezien waarde in de uitvoering wordt gecreëerd, is daar het regelvermogen nodig. Street-level bureaucrats zijn dan veel beter in staat om te doen waarvoor zij zijn aangesteld. Het is aan de managers om over hun eigen schaduw heen te stappen en de uitvoering écht regelvermogen te geven. 

Over Erik Koopman
Erik Koopman

Erik Koopman (1992) is werkzaam als organisatieadviseur bij WagenaarHoes. Hij heeft als bestuurs- en bedrijfskundige een goed inzicht in de complexe vraagstukken die spelen in het huidige openbaar bestuur. Met zijn nieuwsgierigheid, analytisch vermogen, enthousiasme en gedrevenheid kan hij een goede bijdrage leveren aan veel complexe vraagstukken.

Erik heeft een brede kennis van organisatiestructuren en vraagstukken in het (semi-)publieke domein. Hij wil vanuit verschillende invalshoeken een bijdrage leveren aan uw organisatie, met als uitgangspunt het zo goed mogelijk faciliteren van het primaire proces. Hij is een gedegen en scherp onderzoeker en kan goed rapporteren over complexe materie. 

erik.koopman@wagenaarhoes.nl