Home / Blogs / Filip van den Bergh / Muggenzifterij is een noodzaak
Blog

Muggenzifterij is een noodzaak

Muggenzifterij is een noodzaak

03 november 2016 - Toen de financiële crisis toesloeg, keken we allemaal eerst naar de banken, maar al snel stelden we ook de vraag waarom onze toezichthouders de crisis niet hadden kunnen voorkomen. In de financiële sector werken een kwart miljoen mensen. Die verdienen met z’n allen heel veel geld, en hebben een enorme invloed op de Nederlandse economie.

Door Filip van den Bergh

In Nederland worden ze in de gaten gehouden door toezichthouders van de AFM en DNB. Dat zijn er bij elkaar zo’n 2.500, dus ongeveer één procent van de omvang van de sector. Hoe gaan zij hun tijd effectief gebruiken? Dat is een probleem dat niet alleen speelt in de financiële sector, maar in alle vormen van toezicht.

Veel toezichthouders - binnen en buiten Nederland - vonden hun antwoord bij Malcolm Sparrow, een hoogleraar aan Harvard en oud-politieagent. Hij leerde het toezicht pragmatisch te zijn met het motto: vind de belangrijke problemen, en los ze op. Voordat Sparrow invloedrijk werd, waren toezichthouders rechtlijnige ‘afvinkers’ die keihard optraden bij afwijkingen van de norm. Sparrow maakte een onderscheid tussen illegale en schadelijke praktijken en hielp zo bij het prioriteren van het toezicht. Een toezichthouder richt zich op praktijken die schadelijk én illegaal zijn. Uiteraard doet deze versimpeling Sparrow’s werk niet helemaal recht aan, en achteraf gezien is het ook moeilijk te begrijpen dat deze redenering een revolutie in het toezicht heeft betekend.

Er blijft een verwarrend restant over: wetten en regels die wél bestaan, maar niet worden gehandhaafd omdat ze niet zoveel schade berokkenen. Het handhaven van deze wetten en regels wordt ervaren als muggenzifterij, en niemand heeft daar echt zin in. Logisch dat deze regels niet de aandacht hebben. Een bijwerking van dit beleid is dat er meerdere soorten regels bestaan: regels die moeten worden nageleefd, en regels die je links kan laten liggen. Die glijdende schaal kan in de toekomst vervelende gevolgen hebben. Er ontstaat ruimte voor normvervaging die dankbaar ingenomen zal worden door banken.

Hoe dat werkt zien we bijvoorbeeld bij zwerfafval. Ligt er ergens afval op straat, dan zijn mensen eerder geneigd hun eigen troep erbij te gooien. De Broken Window Theory stelt dat wanorde in de publieke ruimte kan leiden tot meer criminaliteit. Door een regel, waarvan de overtreding tot maar weinig schade leidt, te handhaven, kan een grotere overtreding worden voorkomen. Het is een oproep tot muggenzifterij.

Over Filip van den Bergh
Filip van den Bergh

Filip van den Bergh (1979) is adviseur bij Berenschot. Hij begon zijn loopbaan als psycholoog en neurowetenschapper. Voor M&C schrijft hij over de soms moeizame relatie tussen mens en organisatie. Inspiratie haalt hij uit zijn adviespraktijk, waarin hij financiële instellingen ondersteunt in hun veranderingen.