Home / Blogs / Hans van Emmerik / De veranderkracht van herinneringen
Blog

De veranderkracht van herinneringen

De veranderkracht van herinneringen

21 mei 2019 - Wat is het verschil tussen een team en een hecht team? De gemeenschappelijke verhalen. En herinneringen zijn misschien wel de belangrijkste verhalen, ook in verandertrajecten.

Door Hans van Emmerik

‘Ik kwam binnen als een groentje’, zei een collega op haar afscheidsborrel. Nu tien jaar later, met drie kinderen op de basisschool, was het tijd voor een nieuwe stap in haar carrière. Jammer, want ik mag haar graag. In haar afscheidspraatje zei ze iets dat mij nog lang bezighield.

Als we terugblikken op een periode van samenwerken, dan zijn er maar een aantal momenten die we ons nog goed herinneren. Collega’s vertellen over die keer dat we tot diep in de nacht hebben doorgewerkt. De directeur herinnert aan het project dat na weken van zwoegen ‘een ommekeer voor het bedrijf betekende’. Vaak zijn het de herinneringen aan serieuze inspanningen. De momenten waarop er samen hard is gewerkt. Op die momenten voelen we ons het sterkst verbonden; één team.

Herinneringen maken je identiteit

Herinneringen bepalen wie we zijn. Ze kleuren onze identiteit. En voor organisaties geldt dat net zo. Natuurlijk hebben organisaties zelf geen herinneringen, maar de mensen die er werken wel. Als ik met vrienden een biertje drink, dan zijn het de verhalen over vroeger - die we al ontelbaar vaak aan elkaar hebben verteld - waardoor we beseffen hoe belangrijk onze band is.

Zo vertelde de collega die na tien jaar afscheid nam, dat ze bij het opschonen van haar mailbox e-mails tegenkwam van een collega die enkele jaren eerder plotseling was overleden. Ze zei: ‘Op vrijdagmiddag mailde hij nog dat hij er maandag naar zou kijken. Maar maandag kwam niet.’ Het was dit moment dat het stil werd op de borrel. Ik zag de mensen die hem ook hadden gekend even slikken. Ook zij herinnerden zich het bericht van de bestuurder waarin hij liet weten dat er iets ergs was gebeurd.

Vergeten aandacht in verandertrajecten

Het zijn dit soort momenten waarop we de organisatiewerkelijkheid even laten voor wat die is. We vinden elkaar op een ander niveau. Puur. Eerlijk. Mooi. Volgens psychologen zijn dit soort gemeenschappelijke herinneringen cruciaal voor groepsvorming. Er schuilt een enorme kracht in het collectieve geheugen. Het is een factor waarin veranderprocessen te weinig oog voor is. Wie wil werken aan de organisatiecultuur, groepsvorming, samenwerking en leiderschap, kan er eigenlijk niet omheen.

De kracht van gemeenschappelijke herinneringen komt mooi naar voren in een anekdote van organisatiepsycholoog Jaap Boonstra, die hij deelde in een Webinar voor Freelunch in 2013.

Casus: de strategie van de WestlandUtrecht Bank

Het was bij de WestlandUtrecht Bank, waar hij was gevraagd om te adviseren bij een strategisch besluit: het samenvoegen van bank- en verzekeringsproducten. Het hele project liep op rolletjes, totdat het besluit ter goedkeuring voorlag in het directieoverleg.

De directie vond het te risicovol. Dus ging het projectteam opnieuw voor weken aan de slag. Klantinterviews, strategische analyses, extra onderzoeken en pilots; alles werd gedaan om de directie het vertrouwen te geven het besluit te nemen. Maar ook dat was niet genoeg. Tot grote verbazing van Boonstra weigerde de directie het besluit keer op keer te accorderen. Wat was hier aan de hand, vroeg Boonstra zich af. In de krantenarchieven vond hij zijn antwoord.

De oplossing lag in het verleden

In de kranten van vijftien jaar eerder las hij dat de bank bijna failliet was gegaan. Er waren te grote risico’s genomen met kredieten. Uiteindelijk werd de bank gered. Maar niet zonder slag of stoot. Dankzij de inspanning van een groep managers die twee weken lang doorwerkten overleefde de bank. Zoals Boonstra het zei: ‘In dat risico hebben ze onbewust afgesproken: wij nemen nooit meer een risico.’ Deze groep managers vormde vijftien later de directie.

In het volgende directieoverleg, nadat er al drie keer eerder geen beslissing werd genomen, kwam het samenvoegen van de bank- en verzekeringsproducten opnieuw ter sprake. Boonstra begon: ‘U loopt een enorm risico als u het samenvoegen blijft uitstellen. Als het project geen doorgang vindt, dreigt u uw marktpositie te verliezen.’ Een ijzige stilte. Ongemakkelijk schuiven op stoelen. Boonstra ging verder: ‘Vertel eens, wat is er precies vijftien jaar geleden gebeurd?’ IJzige stilte. De directievoorzitter: ‘Daar gaan we nu niet over praten!’ Boonstra: ‘De bank was toch bijna failliet? Toen hebben jullie keihard gewerkt om dat te voorkomen.’

De doorbraak

Toen deze herinnering eenmaal ter sprake kwam, werd bespreekbaar wat tot dan toe werd verzwegen. Het ging niet om extra onderzoek en analyse, maar om wat er vijftien jaar eerder was gebeurd.

Vaker emotionele herinneringen erbij halen is goed. Ik zag het op de afscheidsborrel en hoorde het terug in de anekdote van Boonstra. Laten we de kracht van herinneringen vaker inzetten. Niet alleen bij afscheidsrecepties of moeilijke besluiten. Ik denk dat het meer doet voor groepsvorming en ‘samen de schouders eronder zetten’ dan we ons realiseren.

 

Over Hans van Emmerik
Hans van Emmerik

Vanuit de gedragseconomie en sociale psychologie schrijft Hans van Emmerik evidence-based en praktisch toepasbaar over omgaan met onzekerheid en verandering. Hans is ervaren als externe en interne adviseur op risico- en verandermanagement. Hij adviseert en traint en was onder meer onderzoeker voor het boek: The social psychology of change management.