Home / Blogs / Hans van Emmerik / Keuzestress? Probeer deze strategie eens
Blog

Keuzestress? Probeer deze strategie eens

Keuzestress? Probeer deze strategie eens

11 juni 2019 - Hoe grondig bereid ik mij voor? Waar wil ik een punt maken? Waar stuur ik mijn medewerkers op bij en waar krijgen ze de ruimte? Het aantal keuzes dat we dagelijks maken is enorm; en kan soms overweldigend zijn. Van Nobelprijswinnaar Herbert Simon leerde ik een keuzestrategie waar je bij je volgende keuze je voordeel mee kunt doen.

Door Hans van Emmerik

Voordat we naar werksituaties kijken, eerst een simpel voorbeeld: boodschappen doen. Stel je gaat naar de supermarkt en een van je aankopen wordt een zak muesli. Je hebt nog nooit muesli gegeten en voor het schap slaat de keuzestress toe. Meer dan tien soorten: muesli met noten, muesli met vruchten, muesli met spelt. Hoe kies je welke soort er mee naar huis gaat? En belangrijker nog: is de manier waarop je kiest van invloed op je tevredenheid achteraf?

Kiezen voor de beste optie is geen optie

De meeste keuzes maak je onbewust. Gelukkig maar. Onze hersenen zouden overbelast raken. Maar sommige keuzes vragen aandacht en mentale inspanning. De vraag is hoeveel aandacht je aan een keuze wilt besteden.

Eén manier is analyseren, vergelijken en vervolgens de beste optie bepalen. Als je dat bij muesli probeert ben je wel even bezig. De hoeveelheid suiker. Het aantal calorieën. De hoeveelheid eiwitten. De prijs. Allemaal elementen om te vergelijken en af te wegen. Kiezen voor de beste optie is dus geen optie.

Een effectievere keuzestrategie komt van Nobelprijswinnaar Herbert Simon, hij noemt het: satisficing. Het komt erop neer dat je kiest voor een optie die goed genoeg is. Bij keuzes die niet cruciaal zijn kan het je een hoop stress schelen.  

Aandacht is een kosten-batenanalyse

Satisficing betekent geen aandacht verspillen aan beslissingen die niet van levensbelang zijn. Anders gezegd: geen tijd verspillen aan verbeteringen die weinig verschil maken voor je geluk of teleurstelling.

Een voorbeeld. In het huishouden doen we allemaal aan satisficing. We poetsen niet elke dag met een tandenborstel en vergrootglas de vloer. Soms is een snelle stofzuig en een borstel door de wc voldoende. De meeste mensen maken hun huis schoon tot het goed genoeg is.

Op het werk kunnen we ook niet blijven schrijven aan een plan of nog maar weer een onderzoek doen. Ook hier zoeken we de juiste balans tussen inspanning en resultaat. Wat volgt is een vliegensvlugge kosten-batenanalyse waarbij je enig risico moet toelaten: het risico dat er een betere optie was.

Satisfiers zijn gelukkiger

Pakt de ‘goed is goed genoeg strategie’ nadelig uit voor satisfiers? Allerminst, volgens de Amerikaanse psycholoog Barry Schwartz. Uit een van zijn onderzoeken kwam het volgende naar voren. Studenten die zochten naar de allerbeste carrièremogelijkheid bereikten inderdaad een twintig procent hoger startsalaris dan hun ‘satisficende’ klasgenoten. Maar, en dat is toch wel verrassend: ondanks de lagere salarissen, waren de satisfiers gelukkiger. Waarom?

Omdat de studenten die zochten naar de allerbeste optie langer het gevoel hadden iets over het hoofd te zien. Ook na hun keuze bleven ze twijfelen. Hun ‘fear of missing out’ bleef bestaan. Daarentegen kiezen ‘satisfiers’ bewust voor goed is goed genoeg en daarmee accepteren dat er mogelijk nog betere keuzes waren.

De meest professionele bestuurders die ik heb meegemaakt zijn echte ‘satisfiers’. Zij kiezen bewust waar ze wel en geen punt van maken. Ze geven ruimte, vertrouwen en vrijheid aan jouw expertise. Ze sturen bij, zonder te ‘micromanagen’.

Hoe word je een satisfier?

  1. Prioriteer je tijd en aandacht. Laat ruimte in je hoofd voor de keuzes die er echt toe doen. Kraak niet je hersenen over het voordeligste telefoonabonnement, terwijl je aan de andere kant meegaat in de gekte op de huizenmarkt.
  2. Maak inspanning-resultaat keuzes. Je kunt niet overal in uitblinken. Kies bewust hoe je je wilt profileren.
  3. Bedenk het ‘worst case scenario’. En als dat acceptabel is, ga er dan voor.

Tot slot. Nog een belangrijke reden om niet te lang stil te staan bij sommige besluiten wordt gegeven door Harvard hoogleraar psychologie Daniel Gilbert. In Stumbling upon happiness noemt hij het ‘psychologisch immuunsysteem’ als cadeautje van de evolutie aan ons brein. Wat dit immuunsysteem doet?

Welke beslissing je ook neemt, na een tijdje ga je vinden dat het de enige juiste beslissing was. Je zal het altijd zo voor jezelf weten te draaien dat je je er gelukkig bij voelt.

Succes bij je volgende keuze.

 

Over Hans van Emmerik
Hans van Emmerik

Vanuit de gedragseconomie en sociale psychologie schrijft Hans van Emmerik evidence-based en praktisch toepasbaar over omgaan met onzekerheid en verandering. Hans is ervaren als externe en interne adviseur op risico- en verandermanagement. Hij adviseert en traint en was onder meer onderzoeker voor het boek: The social psychology of change management.