• Mediawerf
  • Management & Consulting
  • Goed Bestuur & Toezicht
  • HMR
  • Knowly
Home / Blogs / Hans van Emmerik / Spijt is je beste raadgever
Blog

Spijt is je beste raadgever

Spijt is je beste raadgever

01 mei 2019 - ‘Misschien had ik een dag vrij moeten nemen, ik overwoog het vanochtend nog’, zei mijn vriendin laatst toen ze moedeloos thuiskwam, na een dag waarop er geen goed lopende zin uit haar vingers kwam. Een vreselijke dag voor een tekstschrijver.

Door Hans van Emmerik

Haar opmerking deed me denken aan de Amerikaanse psycholoog Baruch Fischhoff die de ‘hindsight-bias’ in ons denken blootlegde.

Achteraf kunnen we alles verklaren

Mensen zijn meesters in het achteraf verklaren van – soms totaal willekeurige – gebeurtenissen. Achteraf hadden veel economen de financiële crisis toch zien aankomen. En achteraf heb je altijd geweten dat Niels en Emma uit elkaar zouden gaan.

Dagelijks denken we vol overtuiging voor het goede te kiezen. Maar de realiteit is dat we dagelijks moeten dealen met dingen die niet helemaal liepen zoals verwacht. Ons ‘talent’ om achteraf te verklaren wat we vooraf niet wisten (zonder aanvullende informatie) is een onvolkomenheid in ons denken. En een belangrijke les voor projectleiders, managers en politici.

We houden onszelf voor de gek

Wat de hindsight-bias ons laat zien is niet de onzekerheid in de wereld, maar onze beperkte intelligentie. Achteraf is het gemakkelijk praten. Ook voor Sergey Brin en Larry Page, die in 1999 bereid waren om Google voor 1 miljoen dollar te verkopen. De koper zag ervan af.

Het is zoals de beroemde psycholoog Amos Tversky schreef:

"wie in het verleden geen verrassingen aantreft, gaat een toekomst vol verrassingen tegemoet." 

Misplaatste zekerheid nu vergroot de kans op overmatig zelfvertrouwen straks. Een slimme adviseur weet dat. Een ervaren adviseur vaart niet blind op zijn ervaringen uit het verleden, maar blijft zoeken naar wat zijn eerste reactie tegenspreekt. Ga maar na; als je al in vijftig procent van de gevallen de juiste keuze maakt, dan was je allang heel rijk en succesvol.

Met de hindsight-bias houden we onszelf voor de gek. Het is een beetje zoals met horoscopen. Als je de details vergeet en complexiteit negeert, dan neem je al snel algemeenheden voor waar aan en lijkt adviseren zo simpel.

Wat is eraan te doen?

Breng bij een voorgenomen besluit ook het voorafgaande denkproces in kaart. Structureer het denkproces van complexe keuzes. Hoe ben je tot het besluit gekomen? Wie waren erbij betrokken? En heb je in vergelijkbare situaties weleens anders gekozen? Als in een soort dagboek maakt je aantekeningen.

Een tweede manier is je keuze te maken in termen van spijt. Waar verwacht je achteraf de minste spijt van te krijgen? Een derde manier is om zeer grondig of juist volstrekt nonchalant te werk te gaan. Achterafkennis is erger als je jezelf na afloop kunt verwijten dat je bijna een betere keuze had gemaakt.

Als je er eenmaal op let, zie je de hindsight-bias constant – bij anderen – terugkomen. Nooit bij jezelf. Daarom experimenteer ik met een werkdagboek voor mijn overwegingen. Hoe vaak houd jij jezelf voor de gek?

 

Over Hans van Emmerik
Hans van Emmerik

Vanuit de gedragseconomie en sociale psychologie schrijft Hans van Emmerik evidence-based en praktisch toepasbaar over omgaan met onzekerheid en verandering. Hans is ervaren als externe en interne adviseur op risico- en verandermanagement. Hij adviseert en traint en was onder meer onderzoeker voor het boek: The social psychology of change management.