• Mediawerf
  • Management & Consulting
  • Goed Bestuur & Toezicht
  • HMR
  • Knowly
Home / Blogs / Rob Wagenaar / Amoreel, dat wil je toch niet zijn!
Blog

Amoreel, dat wil je toch niet zijn!

Amoreel, dat wil je toch niet zijn!

11 mei 2016 - Het journaille zit er op als de spreekwoordelijke bok op de haverkist. Volk dat over de schreef gaat: in hun ogen dan. Hele beroepscategorieën worden aangeklaagd. Aannemers, bankiers, ondernemers, accountants, politici, iedereen komt weleens aan de buurt. Maar is iedereen écht fout? Over de smalle marges van goed of fout. En de schuivende panelen in deze.

Door Rob Wagenaar

Een woord dat opeens populair wordt, vind ik altijd fascinerend. Iemand die de tijdgeest pakt en daar een kreet aan koppelt. Deze keer is het journalist en schrijver Joris Luyendijk die ik als eerste de term zag gebruiken. Amoreel. Iemand kan zich moreel gedragen, dat is goed gedrag. Iemand kan zich immoreel gedragen, dat is evident fout gedrag. Maar kan zich dus ook amoreel gedragen. Juridisch gezien valt er geen speld tussen te krijgen, maar je kunt er als verantwoordelijk burger wel vraagtekens bij zetten. Het is een wijze van werken, waarbij velen aanvoelen dat het niet klopt, ook al mag het wel. Het gaat over een ethische grens die de meesten niet willen overschrijden.

In sociale relaties weten we allemaal wat ‘sociaal’ gedrag is. In zakelijke relaties zijn de regels minder eenduidig. Het lijkt wel of we meer toelaten, en minder kritisch zijn. Belangrijk lijkt me daarbij het verschil tussen de leefwereld: in sociale relaties heb je met mensen te maken, maar in de systeemwereld spelen mensen schijnbaar geen rol meer. 'Fuck the system' wordt makkelijk gezegd, 'fuck the people' is ronduit beledigend. En dat eerste is in wezen ook een aanklacht tegen de onmenselijkheid van het systeem.

Opschuivende grenzen

Terug naar de amoraliteit. De Panamapapers lieten ons de massieve belastingvlucht van vermogenden zien. Niet illegaal, maar – vinden velen – wel amoreel. Want het is de bedoeling dat je belasting betaald over je inkomen/vermogen volgens de wetten van je land. En vermijding via een ‘tax haven’ is een truc om daar onderuit te komen. Amoreel! En in feite immoreel? Op zo’n moment moet je ernstig in je eigen geweten gaan graven, vind ik altijd. Is het verkeerd dat topsporters en -musici in Monaco gaan wonen? Zijn pensionado’s die vlak over de grens in België een huis kopen zo verkeerd bezig? Mag je als internationaal zakenman je inkomen niet in het kanton Uri in Zwitserland laten afrekenen? De sleutelvraag is steeds: wat had jezelf gedaan?

Maar toch

De Panamapapers hebben wel het effect dat er nog eens goed wordt nagedacht over wat BV Nederland nu werkelijk wil. En dan gaat het niet over de flagrante overtredingen. Willen wij niet dat onze succesvolle mensen elders minder belasting betalen? Dat kan formeel geregeld worden, maar zal ongetwijfeld repercussies hebben. Of willen we de inherente amoraliteit aanpakken en tot een nieuwe moraliteit ombuigen. Nu al hoor je her en der dat het niet meer aangaat dat multinationals nergens belasting betalen. En maken David Cameron en Jort Kelder hun aangifte openbaar, om zo aan te tonen dat ze braaf belasting betalen.

En dan wordt het voor mij weer echt interessant. Gedrag is te veranderen, en sociale wezens stemmen hun gedrag op de ander af. Een nieuwe moraliteit ontspruit, en dat is er ook nog eentje die razendsnel de beschaafde wereld beïnvloedt. Het wordt nog wel wat met die nieuwe wereldorde, waarin mensen over de hele wereld er dezelfde fatsoensnormen op na houden. Geef het alleen nog wat tijd!

Over Rob Wagenaar
Rob Wagenaar

Rob Wagenaar, oprichter van WagenaarHoes, werkt 40+ jaar als organisatieadviseur. Hij is expert in leiderschaps-, cultuurontwikkeling en organisatievernieuwing en treedt op als 'trusted advisor' bij lastige vragen. Daarnaast coacht hij professionals/leiders en is strateeg voor professional service firms (PSF’s)                   

rob.wagenaar@wagenaarhoes.nl