Home / Blogs / Rob Wagenaar / System collapse
Blog

System collapse

System collapse

16 mei 2017 - In onze praktijk komen wij het niet vaak tegen, maar interessant is het wel: het plotseling ineenstorten van een geheel systeem. Gedurende lange tijd blijkt een systeem (zoals bijvoorbeeld een land, lichaam, stelsel, organisatie of team) alle aantastingen en bedreigingen te kunnen weerstaan. Maar onverwacht en plotseling is daar dan toch het einde, het systeem begeeft het. Veel is voorspelbaar, maar zo’n ineenstorting is dat niet. En dus moeten de signalen (early warning signals) al vroeg serieus worden genomen. Wat is de rol van adviseurs?

Door Rob Wagenaar

Ook moeder aarde kent haar grenzen
Onlangs stond in mijn lijfblad een artikel over een lezing van John P. Holden, Harvard-professor en adviseur van Obama: ‘Het klimaat staat er nog slechter voor dan uw denkt.’ Holden somde de effecten op van de opwarming: extreme hitte, extreme regenval, meer bosbranden, stervende koraalriffen en meer zee- spiegelstijging. Antartica en het poolijs smelten steeds sneller, de permafrost verdwijnt en stoot veel (hoeveel?) methaan uit, het voedselweb in de oceanen stort in. Het gaat hier om robuste ecosystemen - opgebouwd in miljoenen jaren - die aan alle kanten worden bedreigd en aangepakt. Holden waarschuwt voor de ineengrijping van effecten, voor onverwachte versnelling en daarmee voor  - in mijn woorden - een system collapse. Onze aarde zoals we die nu kennen, houdt het voor gezien en gaat op zoek naar een nieuwe balans, maar dan wel op een heel ander niveau.

Dat hebben we eerder gezien
Het eens zo machtige Sovjetrijk, gebaseerd op de krachtige filosofie van Karl Marx, heeft het iets meer dan zeventig jaar volgehouden. Toen was de koek op en donderde het systeem, niet meer bestand tegen interne zwakheden en externe bedreigingen, in elkaar. Zelfs Gorbatsjov had dat niet voor mogelijk gehouden. Een klassieke system collapse. Maar naar voorbeelden hoeven we eigenlijk helemaal niet ver te zoeken. Bij RSM in de jaren tachtig, maar ook bij Enron, Parmalat en Lehman Brothers ging het om succesvolle systemen die het opeens toch niet bolwerkten. En ook op kleinere schaal komt het voor: ik heb ooit eens een tweedaagse conferentie geleid met een managementteam. Aan het eind was de onverwachte, maar unanieme conclusie dat wij het niet waard waren om deze organisatie te leiden. Dit team moest ermee ophouden. Binnen een half jaar was het gehele team vervangen.

Elke organisatie kan ineenstorten
Voor ons als organisatieprofessionals is het goed te beseffen dat er geen organisatie eindeloos bestand is tegen interne en externe aanvallen en bedreigingen. De opmerkzame waarnemer zal in een vroeg stadium de signalen zien die potentieel bedreigend zijn voor het systeem als geheel. Maar zoals zo vaak: intern steekt men de kop in het zand: ‘Het zal wel weer overwaaien’, of men heeft niet de guts om actie te ondernemen. Externen (maar soms ook toezichthouders/commissarissen) zijn niet in de positie om echt te kunnen  ingrijpen. En zo verlengt menig systeem met wat hangen en wurgen het leven en zeggen ook insiders: zie je, we redden het wel! Heel soms zitten wij als adviseurs in een positie waarin we het zien en waarin we kunnen handelen. En dan stel ik de retorische vraag: ‘Hebben wij dan de moed om te zeggen wat er gezegd moet worden en ook nog eens op actie aan te sturen?’

Over Rob Wagenaar
Rob Wagenaar

Rob Wagenaar, oprichter van WagenaarHoes, werkt meer dan veertig jaar als organisatieadviseur. Hij is expert in leiderschaps- en teamontwikkeling en organisatievernieuwing en treedt op als 'trusted advisor' bij lastige problemen. Daarnaast coacht hij professionals/leiders en is strateeg voor professional service firms (PSF's).