• Mediawerf
  • Management & Consulting
  • Goed Bestuur & Toezicht
  • HMR
  • Knowly
Home / Blogs / Ron Jacobs / Schaarstepsychologie
Blog

Schaarstepsychologie

Schaarstepsychologie

06 mei 2014 - Waarom blijven de meeste arme mensen arm? Zijn ze dommer dan rijke mensen? Nee, daar lijkt het volgens onderzoek niet op. Het heeft veel meer te maken met het brein dat een innerlijke stoorzender heeft, in dit geval het geldgebrek zelf. Meestal werkt dit slechte beslissingen in de hand.

Door Ron Jacobs

De gemeente Amsterdam heeft hier iets slims op bedacht. Ze korten uitkeringen van wanbetalers en sluizen dit als premies door naar de zorgverzekeraars. Zo hoopt de gemeente dat de noodlijdenden de ruimte krijgen in het hoofd om na te denken over een structurele oplossing van het tekort.

Mooi nieuws, maar hoe werkt dit nu precies? En wat kunnen we in organisaties ervan leren?

De bandbreedte is het probleem, niet het aantal hersencellen

Dit inzicht komt voort uit nieuw wetenschappelijk onderzoek van de Harvard-econoom Mullainathan en de Princeton-psycholoog Shafir. Zij hebben aangetoond dat arme mensen armer worden, niet door een tekort aan intelligentie, maar doordat ze malen in het hoofd over de schulden of tekorten. De schaarste kidnapt letterlijk het brein. Ze kunnen alleen maar denken aan de hypotheekschuld en vervallen eerder in roekeloos gedrag (slecht eten, extra leningen…)

Even een kijkje in het brein: het hogere cognitieve systeem (het nadenken, het maken van beslissingen, het plannen en zelfbeheersing) kun je beschouwen als een bandbreedte. Alles waar een tekort van is, of het nu geld, informatie, sociaal contact of ruimte is, neemt bandbreedte in. Vergelijk het maar met RAM-geheugen. Hoe meer software is geladen, hoe minder rekenvermogen je nog ter beschikking staat. Dat betekent in de praktijk dat je vanuit een tunnel gaat denken en creativiteit gaat missen. 

Een paar voorbeelden. Brandweermannen bezeren zichzelf meer door niet vastgemaakte gordels dan door de branden zelf. Puur door de stress en tijdsdruk is hun blik versmald. Patiënten met gebrek aan geld hebben minder therapietrouw, ze denken meer aan de lege portemonnee dan aan het eigen lichaam. Bedrijven in financiële nood denken eerder aan extra leningen dan aan een juiste creatieve besteding van het reclamegeld. Technici in tijdnood repareren storingen zonder oplossingsgericht en structureel na te denken. Arme boeren vergeten vaker onkruid te wieden terwijl onkruid een grote factor is in de oogst en de productiviteit. Overal situaties waarin de bandbreedte het echte probleem is en niet het IQ. 

Bandbreedte in bedrijf

'Dan moeten ze maar harder werken, het zijn toch geen ambtenaren. Iedereen een paar uur extra overdag en we zijn weer waar we zijn moeten.’ Dit riep een directeur onlangs in een crisismeeting naar aanleiding van slechte cijfers. Ik vroeg aan hem welk doel dat zou dienen. 'Betere producten en meer klanten.’ Hierin ligt nu juist het gevaar. Deze Pavlov-reactie werkt meestal averechts. Het verkleint onze bandbreedte. Extra uren zorgt voor andere tekorten. Schaarste aan contact, vrije tijd en waardering. En schaarste zorgt meestal voor het bevreesde tunnel-denken. Maar in tijden van crisis hebben we juist alle bandbreedte nodig om de juiste dingen te doen op de juiste momenten. In ieder geval als we als organisatie concurrentievoordeel willen krijgen en de mensen gemotiveerd willen houden.

Vergaderingen en schaarste horen ook bij elkaar. Je kent het wel. We hebben nog maar een half uur en we moeten nog twee cruciale besluiten nemen. Punten die we allemaal belangrijk vinden. Uiteindelijk stem ik toch maar toe, ondanks een gevoel dat het besluit verkeerd is. Ik betrap mezelf erop dat ik vanwege het tijdgebrek meegaand word. Het tijdgebrek verkleint onze bandbreedte en we worden gemakzuchtige denkers. Een goed advies is dan ook om een assistente een belletje te laten rinkelen op de juiste momenten. Of het aantal agendapunten drastisch in te perken. Een ander advies is om de rondvraag altijd aan het begin te houden zodat een deel van de mentale ballast al op tafel ligt.

Bandbreedte-verlies kan ook ontstaan door lawaai op de achtergrond. Een doorgaans besluitvaardige manager veranderde van kantoor. Het viel na een week al op dat de kwaliteit van zijn besluiten te wensen overliet. Iedereen dacht dat het aan zijn aanstaande scheiding lag, maar wat bleek, na onderzoek? Het was een zoemende ruis van airconditing-buizen die letterlijk in zijn hoofd ging zitten.  

Ik kwam laatst een manager tegen die een stokoud adagium had: 'Je moet ze hongerig maken. Zo houd je ze gemotiveerd; laat ze knokken voor hun plek en privileges’. Ja, natuurlijk is het handig als medewerkers gemotiveerd zijn. Maar niet uit angst. De bandbreedte is dan zo versmald dat ze alleen maar nadenken om te overleven. De stijl van leidinggeven bepaalt dus hoe goed men kan nadenken. Waar heeft de medewerker behoefte aan en is dat voldoende voor handen? Zo zorg je ook dat ogenschijnlijk incompetente medewerkers een kans krijgen om te excelleren

Even naar doelen en deadlines. Doelen die ver weg liggen, geven aanvankelijk een gevoel van overvloed aan tijd. Totdat de deadline nadert; dan ontstaat juist stress. Maak daarom kleinere stippen aan de horizon, hanteer tussentijdse deadlines en haalbare makkelijke stappen. Planning moet juist bandbreedte opleveren.

Motivatie tot slot

Hongerig maken werkt dus niet altijd. Wat wel? Achterhaal wat een mens belangrijk vindt, waar raken ze intrinsiek door gemotiveerd? Dit onderzoek loont altijd en hierdoor zul je schaarste eerder herkennen en kunnen oplossen. Tenminste als je gaat voor mensen die goede besluiten nemen.

Over Ron Jacobs
Ron Jacobs

Wat heb ik te bieden? 

Ik bied consultancy, coaching en tools aan voor professionals die meer uit zichzelf willen halen, meer impact willen bewerkstelligen op klanten, collega’s en medewerkers. Hiervoor schrijf ik boeken, deel ik artikelen en geef ik diverse lezingen en workshops. Allemaal op het snijpunt van management, psychologie en communicatie.

Aan wie? 

Aan iedereen die deze complexe wereld van emoties en gedrag wil beheersen. Iedereen die graag grip wil hebben op zijn of haar gedrag kan profiteren van mijn expertise, gedachten, inzichten en praktische hulpmiddelen. 

In mijn blogs zal ik mijn kennis en inzichten rondom management en psychologie met je delen. Wil je meer weten over deze onderwerpen, sneller grip krijgen op wat je gesprekspartner denkt en voelt of betekenis geven aan zijn of haar lichaamstaal, lees dan mijn boek ‘Ik zie ik zie wat jij niet zegt’ uit 2013

 

Mijn interesses liggen in 2014 op de volgende terreinen:

-Total Leadership

-Cognitive Bias Modification;

-Appreciative Inquiry voor teams en organisaties;

 

Meer informatie op www.rafjacobs.com.