Home / Blogs / Simon Sijbrands / ‘Ziek’ worden van jezelf – waarom KPMG Nederland worstelt met zichzelf.
Blog

‘Ziek’ worden van jezelf – waarom KPMG Nederland worstelt met zichzelf.

‘Ziek’ worden van jezelf – waarom KPMG Nederland worstelt met zichzelf.

07 januari 2014 - In het boek Brain on fire beschrijft Susannah Cahalan hoe haar eigen verdedigingssysteem zich tegen haar lichaam keerde. Ook organisaties kunnen getroffen worden door ‘auto-immuunziekten’, echter zelden wordt die diagnose snel, juist en volledig gesteld.

Door Simon Sijbrands

Organisaties kennen, wanneer we kijken naar de wijze waarop ze zich verdedigen tegen risico’s en andere ongemakken, vier zogenaamde ‘lines of defence’: het lijnmanagement, normstellende hulpdiensten als afdelingen risicomanagement, integriteits- en compliance afdelingen, de norm toetsende interne accountantsafdeling en tenslotte de externe accountant, die de normtoetsing nog eens over doet. Allen hebben zo hun eigen kwantitatieve en kwalitatieve verdedigingsinstrumenten tot hun beschikking. De vier linies zijn ingebed in en in lijn met een bedrijfscultuur die vooral gedomineerd wordt door bewuste, maar vooral onbewuste, vanzelfsprekende overtuigingen, percepties, gedachten en gevoelens.

Tot zover de theorie, want de praktijk is uiteraard weerbarstiger. Dagelijks lezen we hierover in de krant – helaas ook bij het bedrijf waar ik zelf jarenlang partner was, KPMG. Wat er gebeurde was dat de verdedigingslinies zich als gevolg van het menselijk tekort tegen de organisatie keerden. Dat menselijk tekort zetelt in ons brein.

De helaas recent overleden Nelson Mandela, gaf in een interview met Oprah Winfrey aan hoe belangrijk het brein als verdedigingsmechanisme is. Hoewel velen een dialoog met de vijand – de blanke minderheid in Zuid-Afrika – afwezen, vond hij, tezamen met mensen als Oliver Tambo, dat dit conflict op een vreedzame manier moest worden opgelost – “het land zou anders in vlammen opgaan”. Als bron voor dit inzicht wees Mandela op “the brain domination of emotions” – het feit dat de prefrontale kwab over emoties en de dieperliggende hersengebieden die daar een rol inspelen kan en soms moet regeren. Het is een inspirerend voorbeeld hoe mensen in staat zijn hun emotionele impulsen tot bedaren te brengen, belangrijke inzichten te  verwerven en in dit geval ervoor te zorgen dat een maatschappij zich niet tegen zichzelf keert. Het buurland Zimbabwe geeft aan hoe het niet moet.

Organisaties hebben in de regel geen gebrek aan kennis over het ontwerpen van een systeem van vier verdedigingslinies – ze hebben de kennis zelf in huis of het is gemakkelijk in te kopen. Hoe anders is dat met kennis over de belangrijkste bron van waaruit de auto-immuunziekte, soms sluipenderwijs, soms ogenschijnlijk plotseling, ontstaat? Het brein en de effecten van neurale processen, mentale energie en emotionele intelligentie. Neem KPMG als voorbeeld en kijk hoe angst het gedrag van haar partners beïnvloedt. Een cocktail van angst om een klant, de remuneratie, de status en de aantrekkelijke levenswijze niet te verliezen en een gebrek aan zelfreflectie zorgt voor een giftige werking van het verdedigingssysteem dat de organisatie zelf in gevaar brengt.

Het is niet iedereen gegeven om krachtige emoties van anderen en zichzelf te ‘overrulen’. Het zou voor elk bedrijf echter een speerpunt moeten zijn om medewerkers te helpen hun beschikbare mentale energie niet in te zetten om emoties te verhullen, maar om er juist intelligent mee om te leren gaan. In dat kader hoop ik dat KPMG niet alleen terugvalt op harde, gemakkelijke maatregelen in de sfeer van compliance en integriteitsbeleid – ze zouden in dezelfde valkuil trappen waarin zo veel organisaties die (hun cultuur) willen veranderen eerder zijn terechtkomen. Ik hoop dat men nu eindelijk eens beseft dat soft skills the hardest skills zijn – ze moeten leren zien wat zich niet openbaart en leren luisteren naar wat niet wordt gezegd.

De eerste stap op weg naar genezing is zoals bij Susannah Cahalan – het stellen van de juiste diagnose en bewustwording dat men ziek is van zichzelf. Daartoe zal men op zoek moeten naar de frisse blik van een onafhankelijke externe specialist die ook tegen de ‘top’ durft te zeggen dat zij ‘object van verandering’ zijn. Om nu het zoveelste bureau in te huren dat zich richt op alle geledingen, behalve de Raad van Bestuur, zou alleen maar bijdragen aan het in stand houden van een zelfgecreëerde illusie. Ik heb goede hoop dat de nieuw samengestelde Raad van Bestuur hiervoor open staat.

Simon Sijbrands

www.simonsijbrands.nl

Over Simon Sijbrands
Simon Sijbrands

Simon Sijbrands (1961) is voormalig equity partner van een big four firma en sinds 2011 een onafhankelijke en ervaren adviseur die senior managers van bedrijven helpt bij diverse strategische en leiderschapsvraagstukken die verband houden met het thema ‘verandering’; hij is gespecialiseerd in veranderingsprocessen die binnen organisaties, teams of op individueel niveau zijn 'vastgelopen'. Hij is tevens auteur van het boek De Trigger Zone, over bewust en onbewust prikkelen van gedrag en de rol die het brein hierin speelt.

Meer informatie op www.simonsijbrands.nl