Home / Blogs / Simon van der Veer / Uitrollen zorgt voor het uithollen van eigenaarschap
Blog

Uitrollen zorgt voor het uithollen van eigenaarschap

Uitrollen zorgt voor het uithollen van eigenaarschap

23 juni 2017 - De afgelopen weken heb ik met een column op Managementsite.nl een onderwerp op de kaart gezet. En dat is: medewerkerstevredenheidsonderzoeken (MTO’s). In mijn column betoogde ik dat MTO’s leiden tot minder tevredenheid en hun beste tijd hebben gehad. BNR en de Volkskrant pikten het op en zetten het nog eens extra in de schijnwerpers. Ik kreeg tal van reacties.

Door Simon van der Veer

Het onderwerp kwam op mijn pad doordat ik mij verbaasde over hoe mensen in de praktijk reageren op MTO’s. Het gros ondergaat de onderzoeken gelaten of wordt er moedeloos van. Men gelooft er niet meer in, follow-up ontbreekt vaak en ze leiden toch niet echt tot verbetering. Wellicht herkenbaar? Het is vreemd, want MTO’s zijn er juist om vragen te beantwoorden en om te laten zien hoe een organisatie ervoor staat en waar het beter kan. In mijn optiek schuilen er in de opzet van deze onderzoeken een aantal ‘denkfouten’ die ervoor zorgen dat er amper verbetering optreedt.

Verstoppertje spelen
Op twee belangrijke punten zie ik het misgaan in de praktijk. Anonieme onderzoeken zorgen ervoor dat mensen ongemerkt verstoppertje spelen, want het is onduidelijk vanuit welke context zij een score geven. Gissen is dan vaak missen. Daarnaast zijn stellingen als ‘de organisatie heeft duidelijke doelen’ en ‘medewerkers worden voldoende betrokken bij belangrijke veranderingen’ passief, waardoor ze uitnodigen tot uitingen van ongenoegen. Bovendien leggen ze de verantwoordelijkheid voor het verbeteren van de situatie bij de andere partij: de organisatie of het management. Uiteindelijk zitten het (top)management en HR opgezadeld met een boodschappenlijst aan uitdagingen. Ga er maar aan staan. Ondertussen ambiëren de meeste organisaties een cultuur van openheid en eigenaarschap, terwijl de huidige opzet van MTO’s dit juist onderuit haalt. Ze stimuleren ongemerkt een anonieme afschuifcultuur.   

We doen gedwee mee, maar denken: nee
En zo is een jaarlijks ritueel een exercitie geworden die maar weinig mensen energie geeft, nieuwsgierig maakt of een gevoel van verantwoordelijkheid geeft om de huidige situatie te verbeteren. Daarom vind ik dat de opzet van MTO’s grondig aan herziening toe is. Vooral uitvoerders en opdrachtgevers (3 procent) lijken blij met MTO’s. De overige 97 procent (waarvan overigens maar een klein deel participeert) doet gedwee mee, maar denkt eigenlijk: nee.

De cijfers en de cultuur worden zo ongemerkt vervuild. En dit geldt niet alleen voor MTO’s, maar ook voor andere cultuuronderzoeken. Vragenlijsten worden top-down uitgerold om de cultuur te ‘meten’ (alsof dat überhaupt kan), maar de uitvoerders (vaak adviseurs!) zien niet wat ze ermee uithollen: eigenaarschap! Het lijkt wel alsof men pas na de ‘diagnosefase’ gaat nadenken over (bij)effecten van de interventie. Terwijl de diagnosefase – waarin de vragenlijst wordt ingevuld - al onderdeel is van de interventie. Het is overhaastig en gemakzuchtig. Er is meer diagnose nodig van de diagnose. Ook dit dient een vast onderdeel te zijn van het repertoire van de adviseur of manager.    

Kijk in de spiegel
Zodoende doe ik hierbij een oproep aan adviseurs en managers: blijf kritisch in de spiegel kijken. Hoe verantwoord zijn jouw (diagnose)interventies? Dit klinkt wellicht wat pretentieus - alsof ik kan bepalen wat verantwoord is. Ik zoek dan ook graag naar het tegengeluid op mijn tegengeluid. Maar laten we elkaar wat meer de maat nemen en kritisch zijn over gemakkelijk uitgerolde (anonieme en passieve) vragenlijsten. Want wie weet wat we anders uithollen.

Donderdag 22 juni 2017 stond ik samen met hoogleraar Paul Boselie met dit interview in de Volkskrant.

Over Simon van der Veer
Simon van der Veer

Simon van der Veer is zelfstandig organisatieadviseur, schrijver en spreker en is geassocieerd partner bij Van de Bunt adviseurs. Hij helpt organisaties met strategieontwikkeling en cultuurverandering, hoewel hij in dat laatste niet als doel op zich gelooft. In zijn blog vertelt hij over de ervaringen uit zijn adviespraktijk.