Home / Boeken / Mondhygiëne voor managers
Boek

Mondhygiëne voor managers


21 december 2016 - Ons doen en laten is besmet. De woorden van het neoliberale managementjargon zijn diep in de poriën van onze maatschappij doorgedrongen. Tijd voor een antivirusmiddel. Een recensie van: Klein lexicon van het managementjargon.

Mondhygiëne voor managersDoor Hans van Emmerik

Alles is economie en economie is alles. Sinds een jaar of dertig hanteert het Westen het vrijemarktprincipe. Vrij verkeer van kapitaal, goederen, mensen en diensten heeft ons welvarender gemaakt dan ooit tevoren. Samen met het neoliberalisme deed het managementjargon zijn intrede. Volgens de auteurs van het boek Klein lexicon van het managementjargon Laermans, de Cauter en Vanhaesebrouck is managementjargon hét propaganda-instrument van de neoliberale ideologie waarin alles en iedereen gezien wordt als bedrijf. Managementjargon zorgt voor een voortdurende hersenspoeling. Het is tijd om onze monden te spoelen.

De schuld van de neoliberalen
Het neoliberalisme kreeg de wind in de zeilen met het economische beleid van Margaret Thatcher en Ronald Reagan. Via de politiek heeft het zich verspreid in alle poriën van onze maatschappij. Scholen, musea, ziekenhuizen en zelfs gezinnen worden ‘gemanaged’. Door deze obsessie voor marktwerking is ‘management’ uitgegroeid tot een van de kernwoorden van deze tijd. En daarin zit de kracht van dit boek. Vanuit een extreem efficiency- en effectiviteitsdenken geven wij invulling aan onze tijdsbesteding, persoonlijke groei en sociale relaties. We vinden het doodnormaal voortdurend te moeten excelleren ten koste van onze gezondheid en het welzijn van naasten.

Woordgebruik doet ertoe
Met woorden geven wij betekenis aan onszelf en onze omgeving. Woorden kleuren onze gedachten, onze keuzes, handelingen en verlangens. Door meer neoliberale woorden te gebruiken worden onze gedachten, keuzes, handelingen en verlangens ook meer neoliberaal. Ons hele denken en doen is zo doordrenkt van managementjargon, dat alleen effectiviteit en efficiency ons nog naar het beloofde land kunnen brengen.

Beïnvloeden met woorden
Tussen een treffend voorwoord en krachtig nawoord, steken de auteurs de thermometer in een alfabetische lijst van tweehonderd managementwoorden. Een uiteenzetting waarin de auteurs hun kritiek scherp verwoorden. Helaas is het niet altijd even prettig leesbaar. Dat is deels te wijten aan de vormgeving, deels aan het taalgebruik (!) en deels aan het gebruik van de grote schare sociologische en filosofische bronnen waar de Vlaamse wetenschappers uit putten.

Managementjargon is de newspeak van onze tijd
In George Orwells roman 1984 is newspeak de fictieve taal die door de totalitaire staat is gecreëerd. Het is een overheidsmiddel om de vrijheid van gedachten te beperken die een bedreiging kunnen vormen voor het regime. De Vlaamse auteurs stellen dat we dat vandaag ook terug kunnen zien in onze maatschappij. Zo spreekt een politicus liever over ‘dossiers’ dan over ‘problemen’, en worden budgetten eerder ‘omgebogen’ dan dat er wordt ‘bezuinigd’. Managementjargon is een middel om waarheden te verdraaien of mooier te doen voorkomen. Dat gebeurt veelal met behulp van eufemismen: in dit geval het beschrijven van onaangename zaken met woorden die minder aanstootgevend zijn.

Het publiek is er...
Het boek past in een bredere trend in onze maatschappij. Burgers keren zich af van politici die verhullend, vaag en abstract praten. Onderwijzers keren zich af van scholen waar het invullen van cijfertjes in voorgekauwde Excelbestanden dagelijkse kost is. Verplegers vragen zich hardop af of marktwerking wel ten goede komt aan de kwaliteit van de gezondheidszorg.  We worden geïnspireerd door mensen die openlijk breken met de neoliberale trend, denk aan Jos de Blok (Buurtzorg Nederland) en Wouter Hart (Verdraaide Organisaties), of aan de populariteit van politici die wel ‘normaal’ praten.

...maar of ze het horen
Een groot publiek aanspreken wordt lastig voor de auteurs van dit boek. De boodschap is duidelijk. De maatschappelijke behoefte aan deze kritiek is onmiskenbaar, maar het is helaas geen leesbaar, overzichtelijk naslagwerk om je collega de mond mee te spoelen tijdens een vergadering wanneer hij spreekt over de ‘corebusiness alignen’. Jammer. Want de kritiek van de auteurs snijdt wel hout. Klein lexicon van het managementjargon is een kennisintensief boekje dat de ogen opent en ons wapent tegen de ideologie dat alles economie is en economie alles is. 

Over Hans van Emmerik
Hans van Emmerik

Vanuit de gedragseconomie en sociale psychologie schrijft Hans van Emmerik evidence-based en praktisch toepasbaar over omgaan met onzekerheid en verandering. Hans is ervaren als externe en interne adviseur op risico- en verandermanagement. Hij adviseert en traint en was onder meer onderzoeker voor het boek: The social psychology of change management.