Home / Nieuws / Algemeen / Consultancy in Curaçao en de Dutch Caribbean van 2000 tot en met 2020
Nieuws

Consultancy in Curaçao en de Dutch Caribbean van 2000 tot en met 2020

Consultancy in Curaçao en de Dutch Caribbean van 2000 tot en met 2020

28 november 2018 - Ik schreef eerder over de consultancyperiode 1986 tot en met 2001 op Curaçao, met wat opmerkingen over de andere eilanden die worden aangeduid als de Dutch Caribbean (Goede, 2003). De bedrijfstak was al beland in een negatieve curve.

Consultancy in Curaçao en de Dutch Caribbean van 2000 tot en met 2020Door Miguel Goede

De branche kende de volgende fases:

  • Fase 1: Start-up and survival (1986-1989). De eerste grote opdracht om bij de overheid de tering naar de nering te zetten en het Nederlandse adviesbureau werd binnengehaald.
  • Fase 2: Success (1990-1995). De sector trekt nieuwe spelers aan, uit binnen- en buitenland, groot en klein. Enkele gunningen van opdrachten verlopen niet volgens de regels.
  • Fase 3: Take-off (1996-1999). Er bestaat de mogelijkheid om consultancy te exporteren. De branche organiseert zich, maar dit lukt niet vanwege onderlinge concurrentie.
  • Fase 4: Maturity (1999-2003). De wereld was in de ban van de millenniumbug. Veel bedrijven spenderen een groot deel van hun consultancybudget aan het voorkomen van problemen. Wereldwijd komen er richtlijnen; consultants mogen niet samen in één organisatie werken met accountants. Het gevolg is dat de markt opdroogt.

Ik eindigde met het vaststellen dat de branche in het slop zat en dat er slechts hoop was om een exportgerichte branche te ontwikkelen. Dat het slagen ervan zou afhangen van een visie van de branche zelf en of de overheid een faciliterende rol wilde vervullen, bijvoorbeeld door consultants aan landen in de regio te introduceren.

In dit artikel wordt kort beschreven hoe de consultancybedrijfstak zich in deze regio verder ontwikkelde van 2000 tot nu.

Na het structureel aanpassingsplan, 2000-2005

1994 tot en met 2002 was de periode van de politieke partij PAR, Miguel Pourier en het IMF. Veel consultants werden ingezet om het Structureel Aanpassings Programma uit te werken en te implementeren.

“Reinventing Government” (RIG) was een groot project waar Arthur Andersen voor was ingehuurd. Na de verkiezingen werd de opdracht overgenomen door KPMG. De grote afvloeiing van ambtenaren vond plaats naar aanleiding van de nota “Nothing will be the same”.

De Federatie Management Consultants Curaçao  (FMCC), die eind jaren negentig was opgericht door de grotere bureaus, mislukte. Dat maakte ook zaken als het overnemen van grote opdrachten van de concurrent mogelijk.

E-banking werd geïntroduceerd door de lokale banken. Lokale consultants waren er niet echt bij betrokken. E-commerce als concept was hot. Veel seminars hierover werden gehost. Velen (ook eenmansbureaus) ontwikkelden websites. Veel echte e-commerce is er niet gekomen, met uitzondering van de financiële sector en de reiswereld. In deze context werd ook gesproken van e-government, maar tot op heden is de website van de overheid redelijk statisch. Beter resultaat werd behaald met het callcenter van de overheid. De burger kan bellen voor informatie en het maken van een afspraak.

Arthur Andersen (AA) houdt op te bestaan in 2002, een jaar eerder was de consultancy-tak al opgehouden. De consultancy van AA hield op te bestaan in 2001, omdat de wereldwijde strategie van AA Business Consulting erop gericht was om geen kleinere eenheden dan vijftig consultants in stand te houden. Er moest geclusterd worden. Voor Curaçao  hield dat aansluiting in bij Miami, Puerto Rico of Rotterdam. De sluiting van AA hield verband met de interne strijd tussen Arthur Andersen en het onderdeel dat later Accenture zou worden. AA opereerde volgens het concept van ‘One Firm’; er was dus één visie en één beleid, wereldwijd. Wel waren er regio’s, onder andere Americas. Het ophouden hield rechtstreeks verband met de problemen van AA naar aanleiding van de Enron-affaire in de Verenigde Staten. The Big Five werd Four. AA Curaçao ging naar EY. In Nederland is AA naar Deloitte & Touche gegaan. 

KPMG ging integreren in de Americas. KPMG Curaçao  nam het initiatief om met KPMG-kantoren in de regio KPMG Americas te vormen.

Niet veel later richtte de leider van KMPG op Curaçao het bedrijf BearingPoint op. Door onder andere de Enron-affaire had de beurswaakhond Securities and Exchange Commission (SEC) besloten dat accountancy en consultancy ontvlochten moesten worden. BearingPoint is van meet af aan een regionale consultant. Men pakte de draad op waar KPMG was gestopt. KPMG had inmiddels een vestiging in Suriname. Al heel gauw zou het bedrijf zich specialiseren in het automatiseren van belastingsystemen.

In 1998 was Coopers & Lybrand internationaal overgegaan tot Price Waterhouse & Coopers (PWC).

Ook IMD, één van de bureaus die vanaf het begin erbij was, hield er mee op als consultant. Het bureau ging verder met de architectentak. Eén van de oprichters ging door met andere zaken. De andere partners gingen door als architecten.

Curconsult werd steeds meer een boutiquebureautje voor economische opdrachten.

Mirant Corporation was aandeelhouder van het lokale utiliteitsbedrijf Aqualectra van 2001 tot en met 2007. Een lokaal consultancybureau dat zich heel lang heeft beziggehouden met utiliteiten was de Effective Management Group (EMG). In 2001, toen de Antilliaanse Luchtvaart Maatschappij werd opgeheven, was EMG ook belast met het management. Daarna werd het steeds rustiger.

Door Mirant werd een consultant uit Atlanta binnengehaald om een ontwikkelingsplan op te stellen: Island of Education and Sophistication. De achterliggende gedachte was dat een verfijnde samenleving meer elektriciteit en water gebruikt. Het bewustzijn inzake duurzaamheid stond nog in de kinderschoenen.

Een andere grote opdracht die werd uitgevoerd was enterprise resource planning (ERP) SAP bij telecom bedrijf SETEL door KPMG. Dit systeem was in de jaren negentig geïmplementeerd bij de raffinaderij, maar de rol van lokale consultants was beperkt, want de raffinaderij werkte met internationale consultants die interne consultants opleidden.

Het referendum 2005 en daarna, 2006-2010

In 2005 vond het referendum voor de staatkundige hervorming van de Nederlandse Antillen plaats. Dit in het kader van het zelfbeschikkingsrecht, zoals gedefinieerd door de Verenigde Naties. Dit bracht veel werk met zich mee voor onder andere marketingbureaus.

Daarnaast ontstond er veel consultancy-werk bij de overheid om de autonome status van de landen Curaçao  en Sint Maarten voor te bereiden. Het ging ook om juristen en economen die een zeer groot deel van het budget opsoupeerden. SOAB, de Stichting Overheidsaccountantsbureau die in de jaren negentig was verzelfstandigd, werd steeds meer consultant. Velen leverden consultancydiensten als eenmansbureau en lieten zich betalen. Bijzonder was dat ook oud-premiers van de Nederlandse Antillen hieraan verdienden.

Het ontwerpen van het nieuwe apparaat voor Curaçao en ook Sint Maarten was een grote opdracht. KPMG sleepte deze opdracht binnen op Sint Maarten. Men dacht deze opdracht ook makkelijk op Curaçao  binnen te slepen, maar de bidding werd gewonnen door Berenschot. Het bestuurscollege legde het advies ter zijde en ging toch in zee met KPMG.

Als gevolg van de nieuwe status werd ook wet- en regelgeving geïntroduceerd op het gebied van ‘corporate governance’. Een leerstoel corporate governance wordt in 2006 opgezet aan de Universiteit van de Nederlandse Antillen (UNA). Deze leerstoel, gesponsord door Maduro & Curiel’s bank, werd bekleed door Roel in ’t Veld.  Onder de leerstoel kwam de markt voor masterclasses en consultancy op het gebied van governance tot wasdom. In 2007 presenteerde de leerstoel voor het eerst een dossier om een bestuursacademie te starten voor alle eilanden en de regio, te beginnen met Curaçao. De achterliggende gedachte was om het apparaat, met name de top, op te leiden om het nieuwe land in 2010 goed vorm te geven. Dit initiatief is door de politieke en ambtelijke top tegengewerkt.

Ook integriteit wordt een product om omzet te behalen.

In 2009 werd er een  tweede referendum gehouden om het resultaat van de voorbereiding aan de bevolking voor te leggen. Het werd, met een nipte meerderheid, ja tegen het onderhandelde resultaat.

Een aantal bureaus werd in de arm genomen om business plannen voor de negen  ministeries op te stellen. Ook wordt adviesbureau Balance aangetrokken voor de werving en selectie van de nieuwe top. Specialisten op het gebied van het functiebeschrijvingssysteem Fuwasys beleven goede tijden.

De benoemingen van de zesendertig topfuncties waren niet geformaliseerd voor de verkiezingen van 2010. Toen de nieuwe coalitie aantrad, werden alle wervingen en selecties opnieuw gestart. Vele functies waren niet goed bemenst. Dit gold niet alleen voor de top, maar voor het hele apparaat. Een groot deel van de ambtenaren ging in bezwaar, zonder het gehoopte resultaat. Zo werd het nieuwe apparaat het grootste struikelblok voor de opbouw en ontwikkeling van het nieuwe land.

Op 10 oktober 2010 (101010) wordt Curaçao  geboren en treedt de nieuwe structuur in werking. Verre van af en met vele mankementen. Veel consultants werden ook als schrijvers van met name beleidsnota’s ingehuurd (Jansen & Kristensen, 2016).

Ook de corporate governance-wet treedt inwerking en daarmee is een nieuwe bron van inkomsten voor consultants geboren.

TNO Nederland, dat internationaliseert, benadert de regering om hier een vestiging te starten. Deze toont geen belangstelling en TNO vestigt  zich succesvol op Aruba.

De universiteit stond op het punt “UNA Consultancy” in 2010 op de markt te presenteren en zo een derde geldstroom tot stand te brengen. Het is nooit ingebracht. Eerder was Carmabi ook genoodzaakt zich op de consultancy-markt te begeven, als specialist op het gebied van natuur en marine biologie. Carmabi was hiertoe genoodzaakt, omdat de overheid abrupt subsidies voor meer dan de helft had gekort. Carmabi werd op het gebied van consultancy een concurrent voor één of twee gespecialiseerde boutiquebureautjes, die zich er in de loop van de tijd hebben gevestigd.

In 2010 wordt het ICT-masterplan opgesteld in opdracht van het ICT-platform door een Nederlandse consultant. De hoop was om de ICT in alle sectoren te stimuleren. Dat is niet gebleken.

Het platform wordt ondersteund door CITI (Curaçao  Information and Technology Institute). CITI is een fusie van Innovatie Centrum Curaçao  en StimulIT. Deze instanties fungeren de facto als consultants voor micro- en MKB-bedrijven, maar de overheid subsidieert nog meer organisaties die deze doelstelling nastreven.

In deze periode wordt ook de “Knowledge Zone” voorgesteld met het zelfde doel als het masterplan, maar ook dit komt niet van de grond.

De operationeel audit wordt ontdekt. Sommige accountants en consultants laten zich inzetten om rapporten te produceren, zodat de politiek bestuurders van overheidsondernemingen en stichtingen kan ontslaan. Het is zeker een zwarte bladzijde in de geschiedenis van de branche.

Het tijdperk van de start-ups. Steeds meer afgestudeerden die niet aan de bak komen, beginnen voor zichzelf. Wat zeker verder bijdraagt zijn de lokale MBA en andere opleidingen, die te veel mensen afleveren die zich ook gaan aanbieden als consultant, wanneer blijkt dat er onvoldoende passende banen zijn. Ze combineren hun start-ups met wat consultancy. Vaak werken ze voor elkaar. Veel opdrachten zijn ICT- of mediagerelateerd. Met name social media wordt steeds belangrijker.

Mensen die hun baan verliezen of ontslag nemen, beginnen als Zelfstandige Zonder Personeel (zzp'er).

Binnen de overheid werd het ISO-kwaliteitssysteem losgelaten; certificeringen werden niet verlengd. De redenering was dat na 101010 er een nieuwe organisatie was ontstaan en ISO daardoor niet meer nodig zou zijn. Dit is zeer merkwaardige redenering, want de gecertificeerde processen waren zeer succesvol. Twee van de diensten die in het verleden ISO-gecertificeerd waren of op weg waren naar certificering - Burgerzaken en het Keuringslokaal - zijn tot de dag van vandaag modeldiensten.

Het nieuwe land Curaçao, 2011 - 2015

“Green Town” is een stichting die in 2011 uitdraagt dat de raffinaderij moet wijken voor een groene stad. Zij halen diverse consultants binnen. Het aflopen van het contract met PDVSA lijkt veel werk voor consultancy te genereren.

College financieel toezicht (Cft) werd een factor en heeft indirect werk betekend voor anderen die werden ingezet om informatie te produceren om het toezicht mogelijk te maken. Dit was zeker het geval na de aanwijzing in 2012. Curaçao  reageerde in 2012 met een ‘cold turkey’ benadering op de aanwijzing. Inderdaad is de begroting niet lang daarna in evenwicht, maar de economie groeit niet. Met die maatregelen en krimp neemt ook het werk in de consultancybranche verder af.

Er waren veel spanningen op het eiland en het werd steeds onrustiger. Op 5 mei 2013 werd Statenlid Helmin Wiels vermoord. Niet lang daarna werd één van de verdachten dood aangetroffen in zijn cel. Er kwam een opdracht om de dood van de verdachte te onderzoeken.

In 2013 verschijnt ook na lang wachten het integraal economische beleid, opgesteld door een buitenlandse consultant; het TAC rapport of rapport Thierry Apotheker. Het is een lijvig rapport van driehonderd pagina’s, waarin onder andere wordt vastgesteld dat het eiland de afgelopen twintig jaar nauwelijks economische groei heeft gekend. Het rapport bleek een papieren tijger.

Eind 2013 opent het CTEX datacentrum. Het is het project van de man van het bureau Answer Think, die in de eerste jaren van de consultancygeschiedenis reeds een pagina heeft geschreven. Het project was geen succes en werd overgenomen door de lokale telecombedrijf UTS. Er was de hoop dat er een echt ICT-cluster zou ontstaan, met onder andere consultancy. Dit is niet gerealiseerd.

Het Transparency International rapport verschijnt in 2013. Het is een lange weg geweest. Er is hierbij samengewerkt met een lokale consultant. Het rapport stelt vast dat Curaçao  vatbaar is voor corruptie.

In 2019  verloopt het contract met de PDVSA om de raffinaderij te runnen. Het Multidisciplinair Projectteam (MDPT), dat in 2013 is opgericht door de regering, lijkt een graaipot te zijn voor (oud-) politici en adviseurs, niet alleen consultants, ook advocaten, en architecten

In 2014 wint een Arubaanse hoogleraar, ex-minister van toerisme van Aruba, die werkzaam is in Florida, de opdracht om het masterplan voor het toerisme van 2015-2020 voor Curaçao  op te stellen. Het rapport wordt opgeleverd, maar in 2018 wordt er nog gewacht op implementatie, omdat de tientallen miljoenen die nodig zijn, niet beschikbaar komen.

Verder moeten, maar hoe? 2016 - 2020

In augustus 2018 publiceert het Centraal Bureau voor Statistiek van Curaçao: Recessie op Curaçao  neemt toe. In 2016 bedraagt de krimp 1%, in 2017 is dit opgelopen tot 1.7%. De overheidsfinanciën staan steeds meer onder druk. De inkomsten blijven achter en daardoor moeten de uitgaven gereduceerd worden. Een van de bezuinigingsmaatregelen is het schrappen van alle begrotingsposten die gerelateerd zijn aan consultancy.

UNESCO betaalt het media-onderzoek dat verschijnt in 2016. Het oordeel van Transparency International wordt bevestigd.

Het “National Development Plan” (NDP) verschijnt eindelijk in 2016. Er is bewust gewerkt zonder inbreng van lokale consultants.

NDP gaat door waar de ‘Millennium Development Goals’ ophouden. Curaçao omarmt de ‘Sustainable Development Goals’ (SDG’s).

‘Smart nation’/‘blue economy’. Het is de tijd van de verkiezingen van 2017. Ervoor en erna worden meerdere conferenties gehouden. Er wordt in juli 2018 een smart nation platform opgericht, maar er is verder niets te merken.

Nu de begroting weer op orde is, mag de regering weer lenen. Men leent om te investeren in een nieuw ziekenhuis na honderdvijfenvijftig jaar St. Elisabeth Hospitaal. De bouw begint in 2016. Er moet een significant bedrag zijn betaald aan advieskosten. Berenschot en Ballast Nedam zijn betrokken.

Architecten gaan in de stadsdelen Otrobanda en Punda actiever worden als adviseurs. Masterplan Otrobanda  is van eerdere datum, 2000. Het betreft een plan om het gebied dat wordt aangeduid met Rif, dat onderdeel is van Otrobanda, verder te ontwikkelen. In 2017 komen de plannen en tekeningen om de stad (het deel aangeduid met Punda) leven in te blazen. De mega mall Sambil die in 2015 geopend werd, heeft de binnenstad hard geraakt. De binnenstad heeft te maken met steeds meer leegstand. Hierbij hebben factoren als de slechte economische situatie en e-commerce ook een rol gespeeld.

In 2018 tekent TNO alsnog een ‘memorandum of understanding’ (MOU) met de regering van Curaçao.

In 2018 is er sprake van een groepje van mensen die al dertig jaar als hofconsultants dienen voor de regeringen. Anno 2018 gaat het eiland door een nooit eerder gekende crisis, die wordt versterkt door de implosie van het buurland Venezuela. De toekomst van de raffinaderij is onzekerder dan ooit. De financiële service sector lijkt een aflopende zaak, veel hotels sluiten de deuren. Deze opsomming is niet volledig.

De consultancy lijkt voor een belangrijk deel te zijn verworden tot een corrupt scheme van kickbacks in de lokale vertaling van de globale graaicultuur. Er is een groep consultants die de pensioenleeftijd heeft bereikt, waar zo net al naar is verwezen,  maar nog steeds de grote opdrachten opeist. Aan continuïteit c.q. opvolging is, net als in de meeste sectoren op Curaçao,  nauwelijks gedacht.

In 2018 start de overheid een traject van talentontwikkeling en lijkt de weer aangewakkerde discussie over de bestuursacademie weer naar de achtergrond te verdwijnen.

Coaching en leadership als product komen opzetten. Hier wordt de trend in Nederland en elders gevolgd. Veel consultants en gepensioneerde ambtenaren zien daar mogelijkheden.

In 2018 ontstaat ook de hype rondom cryptocurrency en lijkt het erop dat een aantal lokale consultants zich hierop gaat toeleggen.

PWC vertrekt als merk van Curaçao. Het wordt goed gebracht: ze sluiten aan bij een ander netwerk dat beter past bij de strategie, Grant Thornton. Het is in feite een trend dat vele global brands het eiland verlaten.

Wereldwijd is de accountancy van haar voetstuk gevallen en indirect sleept deze sector de consultancy verder mee. Dit heeft ook op Curaçao  zijn weerslag; de lokale accountants worden door het slijk gehaald.

Conclusies

Curaçao  volgt de wereldwijde trends. Zelfs de trends die niet gedreven worden door nieuwe technologie, zoals coaching. Met andere woorden deze ontwikkeling is niet uniek voor Curaçao, maar kan gezien worden als een variatie op trends die ook in Nederland waarneembaar zijn (van Raak, 2018). Zie ook het verhaal van de grote ICT-projecten  in Den Haag. Om maar een paar zaken te noemen.

Er wordt relatief weinig geïmplementeerd. Met name rapporten van buitenlanders scoren op dit punt laag. Naast de in het artikel genoemde rapporten die niet zijn uitgevoerd, kunnen de volgende aan het rijtje worden toegevoegd:

  • MKB-beleid;
  • Innovatiebeleid;
  • Transnational Education;
  • Stichtingenbeleid;
  • Beleid taximeters.

Naast gebrek aan implementatie is veel niet duurzaam. Succesvolle veranderingen, zoals bijvoorbeeld ISO-certificering, kunnen ineens verdwijnen. Gelukkig hebben andere organisaties hun certificering wel behouden.

Crisis is niet louter bedreigend, het biedt ook kansen. De toekomst is niet geschreven. Een kwalitatief goede consultancybranche blijft een mogelijkheid. Of het ook werkelijkheid zal worden? Only time will tell.

 

Dr. Miguel Goede is onafhankelijk onderzoeker, universitair docent en boardroom consultant. Hij is gevestigd op Curaçao, maar opereert wereldwijd.

 

Geraadpleegde literatuur

Goede, M. (2003), "Ontwikkeling van de consultancy-branch in de Nederlandse Antillen", Management & Consulting, Nederland. 

Raak, R. (2018). De consultants nemen de overheid over. [online] The Post Online. Available at: https://tpo.nl/column/ronald-van-raak-de-consultants-nemen-de-overheid-over

Jansen, J. & Kristensen, B. (2016). Een nieuw land Curacao… En alles wat daarbij komt kijken.