Home / Nieuws / Algemeen / Recensie: De zinmakers
Nieuws

Recensie: De zinmakers

Recensie: De zinmakers

14 mei 2018 - In De zinmakers duikt filosoof en ontregelaar Ben Kuiken in de wereld van complexiteit en onzekerheid. Een boek voor professionals, bestuurders, managers en eigenlijk iedereen die zin probeert te geven aan ontwikkelingen in maatschappij en organisatie.

Recensie: De zinmakersDoor Rijk Binnekamp

Filosofen horen je aan het denken te zetten vanuit de gedachte dat we geen antwoorden, maar vragen nodig hebben om vooruit te komen. Kuiken toont zich hierin een meester. In De zinmakers vraagt hij zich uitgebreid af waar het mis gaat. Waardoor ontstaan die diepe kloven tussen werkvloer en de top, tussen professionals en bestuurders, tussen burgers en politici, tussen stad en platteland, tussen hoog- en laagopgeleiden, tussen mensen en instituten zoals verzekeraars, scholen en ziekenhuizen? Waarom werkt het niet meer? Is het leven te complex geworden om te organiseren? Zijn we teveel bezig met onze eigen belangen om het geheel te overzien? Hebben we geen vertrouwen meer in elkaar?

Het zijn stuk voor stuk grote vragen en Kuiken doet een moedige poging ze te beantwoorden. Niet zozeer om ze definitief te beantwoorden, maar meer als bijdrage voor het gesprek. Kuiken maakt daarbij gebruik van inzichten uit de evolutietheorie, filosofie, sociologie en de complexiteitstheorie.

 

Maakbaarheid

We leven te veel vanuit de veronderstelling dat de wereld om ons heen en de organisaties waarbinnen wij werken maakbaar zijn. Die veronderstelling zorgt ervoor dat we voortdurend bezig zijn zoveel mogelijk zaken vast te leggen in regels, richtlijnen en procedures. Problemen behandelen we als een technisch of gecompliceerd probleem. We hakken ze in mootjes en bedenken voor elk afzonderlijk stukje een oplossing. Hierin lopen we op veel plaatsen inmiddels volkomen vast. Want we creëren, vanuit een bureaucratische reflex, voortdurend schijnoplossingen die elders weer voor nieuwe problemen zorgen. En het ergste is, het haalt de zin uit ons leven en werk.

Kuiken deelt eerst met de lezer zijn observatie van hoe we de huidige problemen te lijf gaan. En die aanpak is vooral een reactieve die in het teken staat van controle, preventie, bewaking en zero tolerance welke wordt gevoed door angst en wantrouwen.

Illusie

In een volgend hoofdstuk staat Kuiken uitgebreid stil bij het onderscheid tussen ‘complexiteit’ en ‘gecompliceerd’. Zolang we complexiteit niet echt begrijpen blijven we verkeren in de illusie dat we controle hebben over datgene wat er gebeurt in organisaties en samenleving. We blijven proberen alles naar onze hand te zetten met een voortdurende stroom van regels, richtlijnen en procedures.

Maar mensen willen zelf na kunnen denken en vertellen over hun werk, waarom ze doen wat ze doen. Want we doen ertoe wanneer we van betekenis zijn voor anderen. Dat geeft zin, aldus Kuiken. Iets wat het neoliberalisme met zijn nadruk op geld en flexibiliteit niet langer lijkt te bieden. En er is inmiddels een zekere urgentie, want Nederland is ziek. Zo’n 15% van de vrouwelijke werknemers en zo’n 9% van hun mannelijke collega’s kampt met klachten van overspannenheid en burn-out. En deze percentages zijn groeiend.

Dialoog

Aan het eind van het boek komt Kuiken tot een antwoord hoe we met de toenemende complexiteit zouden kunnen omgaan. Daarvoor is praktische wijsheid nodig, we moeten weer geleid worden door de juiste doelen. En het begint allemaal met vertrouwen. Je geeft professionals weer vertrouwen zodat ze hun werk goed kunnen doen. Je geeft ze de ruimte om met elkaar te bepalen wat dat is, je werk goed doen. En dat begint met zin maken, samen met anderen in de vorm van een dialoog. En zoals het een goed filosoof betaamt stelt hij vragen om vooruit te komen:

  • Wat voor soort samenleving willen wij zijn?
  • Wat heb ik/hebben wij bij te dragen aan een betere toekomst (als individu, als organisatie, et cetera)?
  • Hoe ontwikkelen en versterken we praktische wijsheid (doel, ervaring en karakter)?
  • Welke zin willen wij als groep (organisatie of zinmaakclub) maken?
  • Hoe interpreteren we wat er gebeurt? Welke frames gebruiken we daarbij en welke menselijk thema’s spelen er?

Vooruitkomen

De zinmakers is een krachtig tegengeluid voor het te ver doorgeschoten neoliberalisme en een helder appél tegen de illusie van maakbaarheid. En zoals gezegd, filosofen horen je aan het denken te zetten vanuit de gedachte dat we geen antwoorden, maar vragen nodig hebben om vooruit te komen. Kuiken slaagt daar uitstekend in. Gedurende het lezen heb ik het boek meermaals terzijde gelegd om mijzelf af te vragen hoe ik zaken zie, hoe ik problemen definieer en oplossingsrichtingen kies. En dat alleen al maakt het boek van grote waarde.