• Mediawerf
  • Management & Consulting
  • Goed Bestuur & Toezicht
  • HMR
  • Knowly
Home / Nieuws / Algemeen / Wat is de waarheid van de organisatieadviseur?
Nieuws

Wat is de waarheid van de organisatieadviseur?

Wat is de waarheid van de organisatieadviseur?

23 januari 2020 - Wat is waarheid? En wat is waarheid in tijden van nepnieuws? Daar ging voormalig Denker des Vaderlands René ten Bos op in tijdens de Ernst Hijmanslezing van de Ooa. “We leven in den post-truth-samenleving”, zei de filosoof. “Er is geen consensus over wat wel waarheid is en wat geen waarheid is. Dat wordt als een probleem ervaren.”

Wat is de waarheid van de organisatieadviseur?

Ten Bos begon de lezing, die werd georganiseerd op 20 januari, met een verkenning over hoe er wordt nagedacht over de waarheid. “Er zijn een aantal theorieën. Bijvoorbeeld de correspondentietheorie van de waarheid. Een feit is een feit en dat is te checken, de waarheid moet corresponderen met de werkelijkheid. Maar dit wordt al ingewikkelder als ik geen observatie-uitspraak doe, maar alles als relatief beschouw. Dat is de coherentie-theorie. Kijk maar naar de belangrijke filosoof voor organisatieadviseurs, Thomas Kuhn, met zijn paradigma-theorie. Hij zegt dat iedere onderzoeker werkt vanuit een bepaald paradigma. Binnen het ene paradigma wordt iets voor waar aangenomen, maar binnen het andere onderzoeksparadigma worden weer andere zaken voor waar aangenomen. Vroeger werd managers dan ook wel geleerd om met meerdere brillen naar dezelfde werkelijkheid te kijken.”

Bang voor de waarheid

“Maar er is nog een derde theorie, die ik eigenlijk veel interessanter vindt”, introduceerde Ten Bos de laatste invalshoek. “Soms kan een gebeurtenis je compleet veranderen. Een ziekte waarbij je de dood in de ogen hebt gekeken of een grote liefde. Hoe ga je daarmee om? En bange mensen als wij zijn, moffelen we die waarheden nog weleens weg. Daarachter zit een hele wereld van existentiële filosofie. Denk aan Søren Kierkegaard en Martin Heidegger. Die zeggen, het grote probleem in onze samenleving is dat we de destructieve waarheid nooit willen erkennen en proberen tot bedaren te brengen. Maar dit is wel de vorm van waarheid die ons dwingt om anders naar onszelf te kijken. Transformationele waarheid heet dat, maar voor die transformatie zijn wij doorgaans heel bang.”

Waarheid of onwaarheid

Na deze verkenning komt Ten Bos terug op de post-truth-era, de samenleving waarin niemand iets van elkaar gelooft. Hij schetst de achterliggende vraag achter deze problematiek. Is de waarheid transparant te maken? Hij illustreert dat met de bekende allegorie van de grot van Plato. “Socrates klimt uit de grot, waar de aanwezige gevangen kijken naar nepbeelden die ze voor de waarheid houden. Ziet Socrates buiten de grot de waarheid? Nee, hij is verblind, hij ziet een waas. Dat is het destructieve van de waarheid, als je die echt zou zien, dan wordt je een beetje maf. En de mafheid is, dat het zien van de waarheid verblindend is. Socrates ziet niet de waarheid buiten, maar vooral de onwaarheid binnen. Volgens sommige critici maakt Socrates daarna een fout, want hij gaat terug in de grot en vertelt daar de nieuwe waarheid. Maar hij weet de waarheid niet, het is onduidelijk. De mensen in de grot worden boos en doden Socrates. De essentie is dus, is het verhaal dat jij naar mensen slingert dermate overtuigend, dat ze er in mee gaan? Je kunt wel menen dat mensen in illusies gevangen zijn, maar is jouw verhaal wel echt beter”

Adviseur als spion

Ten Bos besluit de lezing met de status van de expertise van de organisatieadviseur. Wat is de basis van de autoriteit en het expertisegezag van de professional? Ten Bos: “Voor mij is de ideale organisatieadviseur een soort spion. Iemand met een extra oog, die meekijkt met wat er gebeurt. En dingen ziet die anderen niet zien en hoopt dat anderen daarvan kunnen leren. Hiermee zou je een waarheidseffect kunnen creëren, zonder dat je direct claimt de waarheid in pacht te hebben.”

Andere impulsen dan waarheid

Maar organisatieadviseurs zouden er volgens Ten Bos goed aan doen om ook te kijken naar Plato’s allegorie van de grot. “Je hebt allerlei benaderingen, trucs en instrumenten. Maar als je die de grot ingooit, die we de organisatie noemen. Vraag je dan af, wat hebben ze er daar aan? Wat is overtuigend aan datgene wat je doet? Dat is ook de ambivalentie binnen het organisatieadvies. Iedereen staat daar op z’n eigen manier in. Er is geen consensus, zoals in de wetenschap, wat de goede methode is. Maar zelfs in de wetenschappelijke discussies draait het niet om zekerheid, maar gaat uit van waarschijnlijkheden. Is dat dan niet rationeel? Maar is wat wij doen binnen organisaties wel rationeel? Of gaan wij af op hele andere impulsen dan de waarheid? Kortom, mijn visie is dat de waarheid een verhaal is dat we graag vertellen, maar eerder hoort bij religie dan wetenschap en organisatieadvieskunde.”

Terugkijken

Bekijk hier de hele lezing van René ten Bos.